Stellen we eigenlijk wel de juiste vraag?
Duurzame inzetbaarheid wordt vaak benaderd als een vraagstuk van gezondheid en verzuim. Maar wat als we daarmee precies missen waar het echt om draait?
In veel organisaties ligt de focus op vitaliteit, verzuimcijfers en interventies. Er worden programma’s ontwikkeld om medewerkers gezond en inzetbaar te houden, dashboards geven inzicht in prestaties en beleid wordt ingericht om uitval te voorkomen. Allemaal waardevol. En tegelijkertijd wringt er iets.
Want ondanks al deze inspanningen zien we een ander beeld ontstaan. Medewerkers die hun werk prima doen, maar zich steeds minder verbonden voelen. Professionals die ooit bewust voor hun vak kozen, maar zich afvragen waar ze het ook alweer voor doen. Mensen die niet direct uitvallen, maar wel langzaam afstand nemen.
Niet omdat ze het niet kunnen.
Niet omdat ze het niet willen.
Maar omdat iets fundamenteels onder druk is komen te staan.
In gesprekken op de werkvloer hoor je het tussen de regels door.
De verpleegkundige die meer tijd kwijt is aan systemen dan aan patiënten.
De medewerker die vooral bezig is met processen, terwijl hij ooit werd gedreven door het verschil dat hij kon maken.
De professional die zijn werk nog uitvoert, maar niet meer op de manier die voor hem klopt.
En misschien nog wel het meest confronterende: veel van deze mensen blijven gewoon. Ze functioneren, leveren hun werk af en staan niet in de verzuimcijfers. Maar ergens onderweg is er iets verschoven.
De vraag is alleen: zien we het ook?
Want juist deze groep vormt een stille uitdaging voor organisaties. Betrokkenheid neemt af, energie lekt weg en potentieel blijft onbenut. Niet zichtbaar in harde cijfers, maar wel voelbaar in samenwerking, innovatie en kwaliteit van werk. Wat op papier nog klopt, begint in de praktijk langzaam te schuren.
Wat raakt er op de achtergrond?
Misschien is dat ook niet zo vreemd. Veel van hoe we naar werk kijken, is in de loop der jaren verschoven. We zijn werk steeds meer gaan organiseren rondom efficiëntie, processen en meetbaarheid. Begrijpelijk, zeker in een wereld waarin de druk toeneemt en organisaties wendbaar moeten blijven.
Maar in diezelfde beweging lijkt iets anders naar de achtergrond te zijn verdwenen.
Werk is voor veel mensen namelijk nooit alleen werk geweest. Het is ook een plek waar je iets bijdraagt, waar je jezelf ontwikkelt en waar je ervaart dat wat je doet ertoe doet. Niet alleen voor de organisatie, maar ook voor anderen en voor jezelf.
Wanneer die ervaring langzaam onder druk komt te staan, verandert er iets in de relatie tussen mens en werk. Niet altijd zichtbaar, niet altijd direct meetbaar, maar wel voelbaar. Werk wordt iets wat gedaan moet worden, in plaats van iets waar je onderdeel van wilt zijn.
En juist daar lijkt een belangrijk deel van het vraagstuk rondom duurzame inzetbaarheid te liggen.
Wat als de kern van duurzame inzetbaarheid niet alleen ligt in gezondheid of inzetbaarheid, maar in de mate waarin werk nog betekenisvol voelt?
Wat als betrokkenheid, energie en veerkracht geen doelen op zich zijn, maar het gevolg van iets fundamentelers?
Vanuit dat perspectief verschuift de vraag. Duurzame inzetbaarheid gaat dan misschien minder over het voorkomen van uitval, en meer over het behouden van betekenis in werk.
Waar organisaties het verschil maken
Maar wat maakt werk eigenlijk betekenisvol?
Dat lijkt voor iedereen anders te kunnen zijn. Voor de één zit het in het gevoel iets bij te dragen of verschil te maken. Voor de ander juist in wat werk mogelijk maakt, zoals zekerheid of ruimte in het leven. En soms zit het simpelweg in het ervaren dat je ertoe doet binnen een team of organisatie.
Misschien zit de gemene deler niet zozeer in wat betekenis is, maar in dat het er is.
Wanneer dat gevoel aanwezig is, lijkt werk makkelijker energie te geven en verbinding te creëren. Wanneer het onder druk komt te staan, verandert er vaak iets, ook al is dat niet altijd direct zichtbaar.
Misschien verliezen we de betekenis van werk ook niet ineens, maar stukje bij beetje. Zo geleidelijk dat het nauwelijks opvalt, tot het moment waarop het wel degelijk verschil begint te maken.
En misschien ligt daar ook een belangrijk inzicht. Betekenis ontstaat niet alleen in het individu, maar juist in de wisselwerking met de omgeving waarin iemand werkt.
De manier waarop werk is ingericht, de ruimte die iemand ervaart om het goed te doen, de aandacht die er is vanuit leidinggevenden en de cultuur waarin iemand zich beweegt — het zijn allemaal factoren die beïnvloeden of werk als betekenisvol blijft voelen.
Dat maakt duurzame inzetbaarheid breder dan alleen een individueel vraagstuk. Het raakt aan leiderschap, aan cultuur en aan de systemen die bepalen hoe werk in de praktijk wordt vormgegeven.
Op individueel niveau begint het vaak bij motivatie en drijfveren. Mensen brengen hun eigen waarden en verwachtingen mee naar hun werk. Wat iemand belangrijk vindt, bepaalt voor een groot deel hoe werk wordt beleefd.
Maar die motivatie staat zelden op zichzelf.
In de dagelijkse praktijk wordt deze continu beïnvloed door de context waarin iemand werkt. Leidinggevenden spelen daarin een belangrijke rol. De mate van aandacht, ruimte voor vakmanschap en erkenning die iemand ervaart, kan het verschil maken tussen werk dat energie geeft en werk dat energie kost.
Ook de cultuur van een organisatie werkt hierin door. Wat wordt gezien als belangrijk? Waar ligt de nadruk op? Is er ruimte voor autonomie en vertrouwen, of domineren processen en controle? Dit soort keuzes bepalen in belangrijke mate hoe werk in de praktijk wordt ervaren.
En daaronder ligt het systeem: de manier waarop werk is ingericht. De structuren, processen en technologieën die het dagelijks werk vormgeven. Vaak bedoeld om te ondersteunen of te verbeteren, maar soms met het onbedoelde effect dat werk verder wordt opgesplitst, gestuurd en gecontroleerd.
Juist in die samenhang lijkt iets zichtbaar te worden. Niet als een bewuste keuze, maar als een optelsom van beslissingen, systemen en manieren van organiseren.
En misschien is dat ook precies waar de uitdaging ligt.
Want als betekenis in werk niet alleen in het individu ontstaat, maar juist in deze wisselwerking, dan betekent dat ook dat organisaties daar invloed op hebben. Niet alleen via beleid of interventies, maar in de manier waarop werk elke dag wordt vormgegeven.
Misschien begint het met anders kijken
Misschien vraagt duurzame inzetbaarheid daarom niet alleen om nieuwe interventies of beleid, maar om een andere manier van kijken naar werk.
Minder vanuit cijfers en systemen, en meer vanuit de vraag wat werk voor mensen betekent. Niet als iets abstracts, maar als iets dat elke dag zichtbaar wordt in hoe werk is ingericht, hoe er wordt samengewerkt en waar de nadruk op ligt.
In mijn werk zie ik regelmatig hoe klein ogende keuzes hierin een groot verschil kunnen maken. Hoe ruimte, aandacht of juist het ontbreken daarvan direct doorwerkt in hoe mensen hun werk ervaren.
Dat vraagt geen grote, plotselinge veranderingen, maar wel bewustwording. In kleine keuzes. In hoe werk wordt vormgegeven. In waar aandacht naartoe gaat.
Misschien begint het daar.
Bij opnieuw kijken naar iets wat zo vanzelfsprekend lijkt.
